The notary in the Russian Empire and the Kingdom of Poland - manifestations of unification and separateness (1866-1915)
DOI:
https://doi.org/10.34858/api.3.2024.68Keywords:
notary, unification, admintration of justice, notarial activities, Russian Empire, Kingdom of PolandAbstract
The article is a cross-sectional look at the institution of the notary in the Russian Empire and the Kingdom of Poland. It presents the norms of functioning of a notary based on Russian regulations in the form of the ukaz of April 14, 1866 and the ukaz of February 19, 1876. The article focuses on the analysis of printed sources, including archival sources and press articles published in the 19th and early 20th centuries. Its author was looking for an answer to the following questions: how the norms of both legal acts were implemented in practice in the Kingdom of Poland and what demands were made by the notary community in connection with the general attempt to unify the notarial system in the Kingdom of Poland and the Russian Empire after 1876.
Downloads
References
Źródła archiwalne (maszynopisy)
View in Google Scholar
Archiwum Państwowe w Białymstoku, Sąd Okręgowy w Białymstoku, Akta notariusza Ludwika Szlompki w Tykocinie, zespół nr 277, sygn. 5/2.
View in Google Scholar
Źródła drukowane
View in Google Scholar
Allerhand M., Prawo o notariacie, Lwów 1934.
View in Google Scholar
Drzewiecki H., Zarys dziejów notariatu w Polsce, Warszawa 1927.
View in Google Scholar
Glass J., Sprawozdanie z lustracji hipotecznej na ziemiach wschodnich i w okręgu białostockim, Kraków 1926.
View in Google Scholar
Glass J., Zarys prawa hipotecznego w byłym Królestwie Polskim, Warszawa-Kraków [1922].
View in Google Scholar
Muczkowski S., Austriacka ustawa notarialna z dnia 25 lipca 1871 roku historycznie i porównawczo objaśniona, Kraków 1887.
View in Google Scholar
Niemirowski A., Przegląd ustaw notarialnych obowiązujących obecnie w Europie, Warszawa 1880.
View in Google Scholar
Niemirowski A., Wykład notaryatu dziejowy i porównawczy. Część szczególna, Warszawa 1876.
View in Google Scholar
Prawo cywilne obowiązujące w Królestwie Polskim, red. S. Zawadzki, t. II, Warszawa 1861.
View in Google Scholar
Васьковский E., Учебник гражданского права, т. 2, Санкт-Петербург 1896.
View in Google Scholar
Фемелиди A., Русский нотариат. История нотариата и действующее нотариальное положение 14 апр. 1866 г.: Пособие к изучению русского нотариального права, Санкт-Петербург 1902.
View in Google Scholar
Akty normatywne
View in Google Scholar
Высочайше утвержденное Положение о нотариальной части, 14.04.1866 (43186),
View in Google Scholar
Полное собрание законов Российской Империи, т. 41, ч. 1, Санкт-Петербург 1868.
View in Google Scholar
Правила о примененiи к Варшавскому Судебному Округу Положенiя o нотарiальной части, 14 апреля 1866 года, Положения о нотариальной части (54401), Полное собрание законов Российской Империи, т. 50, ч. 1, Санкт-Петербург 1877.
View in Google Scholar
О введении в действие Судебных Уставов 20 ноября 1864 года в Царстве Польском, Полное собрание законов Российской Империи, т. 50, ч. 1, Санкт-Петербург 1877.
View in Google Scholar
Czasopisma
View in Google Scholar
F. [sygn. nierozwiązana], Projekt hipoteczny, ,,Przegląd Wileński”, 8 XI 1913, nr 41-43.
View in Google Scholar
Glass J., Ustrój notariatu w kilku najważniejszych państwach europejskich, ,,Przegląd Notarialny” 1933, nr 6.
View in Google Scholar
J. Ch. [sygn. nierozwiązana], Art. 220 ustawy notarialnej, ,,Gazeta Sądowa Warszawska”, Warszawa 29 VII (11 VIII) 1900, nr 32.
View in Google Scholar
Jałowiecki A., Zmiany pożądane w ustawie o notariacie, ,,Gazeta Sądowa Warszawska”, Warszawa 26 IV (8 V) 1897, nr 19.
View in Google Scholar
Jałowiecki A., Zmiany pożądane w ustawie o notariacie (ciąg dalszy), ,,Gazeta Sądowa Warszawska”, Warszawa 3 (15) V 1897, nr 20.
View in Google Scholar
Jałowiecki A., Zmiany pożądane w ustawie o notariacie (dokończenie), ,,Gazeta Sądowa Warszawska”, Warszawa 17 (29) V 1897, nr 22.
View in Google Scholar
Łada J., Z codziennej praktyki – do dyskusji. Jeszcze w sprawie opłat od wezwań notarialnych, ,,Notariat-Hipoteka. Czasopismo poświęcone sprawom ustrojowym i zawodowym notariatu i hipoteki”, Warszawa 1932, nr 33.
View in Google Scholar
Łuniewski H., Materiały do zmian w ustawach sądowych, ,,Gazeta Sądowa Warszawska”, Warszawa 18 (30) III 1895, nr 13.
View in Google Scholar
m. [sygn. nierozwiązana], Adolf Witold Aleksandrowicz (wspomnienie pozgonne), ,,Gazeta Sądowa Warszawska”, Postanowienie o zastosowaniu ustaw sądowych z d. 20 listopada 1864 r. do okręgu sądowego Warszawskiego (Najwyżej zatwierdzone 19 lutego 1875 r.),
View in Google Scholar
,,Gazeta Sądowa Warszawska”, Warszawa 5 (17 kwietnia) 1875, nr 16.
View in Google Scholar
Postanowienie o zastosowaniu ustaw sądowych z d. 20 listopada 1864 r. do okręgu sądowego Warszawskiego. (Najwyżej zatwierdzone 19 lutego 1875 r.). (Dokończenie), ,,Gazeta Sądowa Warszawska”, Warszawa 24 V (5 VI) 1875, nr 23.
View in Google Scholar
Przepisy o stosowaniu do okręgu sądowego warszawskiego Najwyżej zatwierdzonego 14 kwietnia 1866 r. postanowienia o notariacie (Najwyżej zatwierdzone 19 lutego 1875 r.), ,,Gazeta Sądowa Warszawska”, Warszawa 5 (17 VII) 1875 r., nr 28.
View in Google Scholar
Przepisy o stosowaniu do okręgu sądowego warszawskiego Najwyżej zatwierdzonego 14 kwietnia 1866 r. postanowienia o notariacie (Najwyżej zatwierdzone 19 lutego 1875 r.). Dokończenie, ,,Gazeta Sądowa Warszawska”, Warszawa 5 (17 VII) 1875 r., nr 29.
View in Google Scholar
Pytania prawne. II. Pytania dotyczące notariatu, ,,Gazeta Sądowa Warszawska”, Warszawa 21 X (2 XI) 1895, nr 44.
View in Google Scholar
Światopełk-Zawadzki J., Reforma notariatu, ,,Gazeta Sądowa Warszawska”, Warszawa 5 (18) II 1905, nr 7.
View in Google Scholar
Warszawa 5 VII 1913, nr 27.
View in Google Scholar
Werkowski K., Retrospektywny rzut oka na dzieje notariatu, ,,Notariat-Hipoteka: czasopismo poświęcone sprawom ustrojowym i zawodowym notariatu i hipoteki”, Warszawa 1932, nr 23.
View in Google Scholar
Z. [sygn. nierozwiązana], Uwagi nad ustawą o notariacie. Przyczynek do zamierzonej reformy sądowej (ciąg dalszy), ,,Gazeta Sądowa Warszawska”, Warszawa 29 XI (11 XII) 1897, nr 50.
View in Google Scholar
Z. [sygn. nierozwiązana], Uwagi nad ustawą o notariacie. Przyczynek do zamierzonej reformy sądowej (dokończenie), ,,Gazeta Sądowa Warszawska”, Warszawa 13 (25) XII 1897, nr 52.
View in Google Scholar
Z ustawy stemplowej. Decyzja Ogólnego Zebrania Wydziałów Sądu Okręgowego w Warszawie, ,,Gazeta Sądowa Warszawska”, Warszawa 12 XI 1910, nr 46.
View in Google Scholar
Opracowania
View in Google Scholar
Bereza A., W. Okniński, Sądownictwo siedleckie. Tradycje i współczesność, Warszawa 2010.
View in Google Scholar
Chwalba A., Polacy w służbie Moskali, Warszawa 1999.
View in Google Scholar
Czapska M., Szabat B., Zięba J., Adwokatura świętokrzyska. Zarys dziejów od początku XIX wieku, Kielce 2013.
View in Google Scholar
Danieluk J., Funkcjonowanie notariatu w Cesarstwie Rosyjskim na przykładzie akt zespołu Starszego Notariusza Sądu Okręgowego w Grodnie, ,,Miscellanea Historico-Iuridica”, Białystok 2018, t. XVII, z. 1.
View in Google Scholar
Dymmel A., Akta notarialne w badaniach bibliologa, [w:] Notariat i akta notarialne na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, red. S. Piątkowski, K. Skupieński, Radom 2004.
View in Google Scholar
Dymmel A., Wartość lubelskich akt notarialnych jako źródła do badań prywatnych księgozbiorów duchowieństwa w pierwszej połowie XIX wieku, ,,Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, Lublin 2018, t. 110.
View in Google Scholar
Glass J., Zamiast wstępu do prawa hipotecznego, Warszawa 1918.
View in Google Scholar
Górak A., Latawiec K., Rosyjska administracja specjalna w Królestwie Polskim 1839-1918, Lublin 2015.
View in Google Scholar
Koredczuk B., Udział inteligencji prawniczej Królestwa Polskiego w kształtowaniu kultury książki (1815-1915), Wrocław 2011.
View in Google Scholar
Korobowicz A., Sądownictwo Królestwa Polskiego 1876-1915, Lublin 1995.
View in Google Scholar
Korobowicz A., Z dziejów notariatu w Królestwie Polskim 1876-1915, [w:] Państwo, prawo, myśl prawnicza: prace dedykowane profesorowi Grzegorzowi Leopoldowi Seidlerowi w dziewięćdziesiątą rocznicę urodzin, red. idem, L. Leszczyński, A. Pieniążek, Lublin 2003.
View in Google Scholar
Kowalska S., Podstawy prawne działalności notariuszy kaliskich w okresie międzywojennym, [w:] Dziedzictwo kulturowe miasta Kalisza i regionu południowej Wielkopolski, red. eadem, Poznań-Kalisz 2013.
View in Google Scholar
Kozak S., Akta notarialne jako źródło historyczne. Metodologia i kierunki badań, postulaty badawcze, ,,Studia Źródłoznawcze”, Warszawa 2009, t. XLVI.
View in Google Scholar
Kozak S., Reprezentatywność galicyjskich akt notarialnych z zasobu Archiwum Państwowego w Przemyślu, ,,Archeion”, Warszawa 1997, t. XCVIII.
View in Google Scholar
Kozak S., Rzeszowskie akta notarialne 1871-1918. Studium historyczno-źródłoznawcze, Rzeszów 2004.
View in Google Scholar
Kubicki T., Ustalanie tożsamości stron w świetle obowiązujących na ziemiach Królestwa Polskiego w XIX wieku przepisów notarialnych i hipotecznych a praktyka, ,,Studia z Dziejów Państwa i Prawa Polskiego”, Kraków 2012, t. XV.
View in Google Scholar
Kuryłowicz M., Z historiografii notariatu w Polsce, ,,Rejent”, Warszawa 1999.
View in Google Scholar
Latawiec K., ,,Gubiernskije Wiedomosti” jako źródło do badań nad notariatem Królestwa Polskiego drugiej połowy XIX wieku (na przykładzie guberni radomskiej), [w:] Notariat na ziemiach polskich w XIX i XX wieku. Ustawodawstwo – edukacja – piśmiennictwo, red. S. Piątkowski, K. Skupieński, Radom 2006.
View in Google Scholar
Latawiec K., Akta notarialne jako źródło badań nad ludnością rosyjską w Królestwie Polskim między powstaniem styczniowym a pierwszą wojną światową, [w:] Notariat i akta notarialne na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, red. S. Piątkowski, K. Skupieński, Radom 2004.
View in Google Scholar
Latawiec K., Górak A., Legieć J., Bogdanow S., Naczelnicy organów rosyjskiej administracji specjalnej w Królestwie Polskim w latach 1839-1918. Słownik biograficzny. Ministerstwo Finansów, t. II, Lublin 2016.
View in Google Scholar
Malec D., Dzieje notariatu polskiego, Kraków 2007.
View in Google Scholar
Malec D., Skupieński K., Notariat Polski. Historia i współczesność, Warszawa 2006.
View in Google Scholar
Malec D., Notariat Drugiej Rzeczypospolitej, Kraków 2002.
View in Google Scholar
Mazurkiewicz J., Znaczenie akt notarialnych dla badań nad własnością w Księstwie Warszawskim i Królestwie Polskim, ,,Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska”, Lublin 1965, sectio F, vol. XX.
View in Google Scholar
Nowak M., Ruszkowska M., Notariusze sądu okręgowego i sądów pokoju guberni kieleckiej w latach 1876-1915 ̶ próba charakterystyki, [w:] Dzieje biurokracji na ziemiach polskich, red. A. Górak, I. Łuć, D. Magier, t. I, Radzyń Podlaski 2008.
View in Google Scholar
Oleszko A., Ustrój polskiego notariatu, Kraków 1999.
View in Google Scholar
Piątkowski S., Między kapłaństwem a rzemiosłem. Notariusz i jego praca w publicystyce ,,Gazety Sądowej Warszawskiej”, [w:] Notariat na ziemiach polskich w XIX i XX wieku. Ustawodawstwo – edukacja – piśmiennictwo, red. idem, K. Skupieński, Radom 2006.
View in Google Scholar
Sikorski R., Działalność kancelarii notarialnej pod koniec XIX i w pierwszych latach XX wieku oraz po odzyskaniu niepodległości, w świetle przepisów i zachowanej dokumentacji zespołu archiwalnego: Kancelaria notariusza Stanisława Leopolda Biernackiego w Częstochowie, ,,Ziemia Częstochowska”, Częstochowa 2016, t. XLII.
View in Google Scholar
Smyk G., Administracja publiczna Królestwa Polskiego w latach 1864-1915, Lublin 2011.
View in Google Scholar
Sójka-Zielińska K., Prawo cywilne, [w:] Historia państwa i prawa Polski , t. III: Od rozbiorów do uwłaszczenia, red. J. Bardach, M. Senkowska-Gluck, Warszawa 1981.
View in Google Scholar
Szczepaniak R., Akta notarialne kaliskie i ich znaczenie dla badań naukowych, ,,Rocznik Kaliski”, Kalisz 1976, t. IX.
View in Google Scholar
Szumski J., Inwentarz zespołu akt Starszy Notariusz Sądu Okręgowego w Grodnie [1581-1882] 1883-1915 [1920-1930]: indeks osobowy, Białystok 2012.
View in Google Scholar
Szymańska H., Śmiałowski J., Akta notarialne z terenu Królestwa Polskiego i ich wartość naukowa, ,,Archeion”, Warszawa 1959, t. XXX.
View in Google Scholar
Ślusarczyk W., Ordynacja krakowskiej jurydyki Wygoda z 6 czerwca 1759 r., ,,Krakowskie studia z historii państwa i prawa”, Kraków 2008, t. 2.
View in Google Scholar
Tarkowski M., Polacy na Litwie i Białorusi pod rządami Aleksandra II (1855-1881). Studium historyczno-prawne, Gdańsk 2018.
View in Google Scholar
Управленческая элита Российской империи. История министерств 1802-1917, ред. Б. Ананич, Р. Ганелин, В. Плешков, А. Соколов, А. Цамутали, В. Чернуха, Санкт-Петербург 2008.
View in Google Scholar
