Lithuanian nobility against the attempt to reform the provisions of the Third Statute of Lithuania in the second half of the 18th century
DOI:
https://doi.org/10.34858/api.3.2024.67Keywords:
Third Statute of Lithuania, Grand Duchy of Lithuania, codifications, Polish–Lithuanian CommonwealthAbstract
The Third Statute of Lithuania, adopted in 1588, remained in force in the lands of the Grand Duchy of Lithuania for more than 250 years. It has been the subject numerous reforms over the course of this period. Over time, however, the nobility raised more and more objections to its provisions, and the commissions set up by the Sejm did not always achieve their aims. Meanwhile, it was the lengthy legal processes in particular that needed to be improved quickly. Despite this, attempts in the second half of the 18th century to introduce major changes or a new codification failed. It is evident that the Statute of 1588 remained a pivotal element of the Grand Duchy of Lithuania’s political distinctiveness.
Downloads
References
Źródła rękopiśmienne i maszynopisy
View in Google Scholar
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie
View in Google Scholar
− zespół 354 (Archiwum Warszawskie Radziwiłłów), dział II, nr 3136
View in Google Scholar
Archiwum Historyczne Państwa Litewskiego w Wilnie
View in Google Scholar
− f. 80, ap. 1, nr 22
View in Google Scholar
− f. 285, ap. 1, nr 66, 68, 69, 70
View in Google Scholar
Biblioteka Litewskiej Akademii Nauk im. Wróblewskich w Wilnie
View in Google Scholar
− f. 16, nr 62
View in Google Scholar
Biblioteka Narodowa w Warszawie
View in Google Scholar
− sygn. SD W.1.4161 (maszynopis)
View in Google Scholar
Zakład Narodowy im. Ossolińskich
View in Google Scholar
− sygn. 596/I
View in Google Scholar
Źródła wydane
View in Google Scholar
Akty izdawajemyje Wilenskoju Archeograficzeskoju Kommissieju, t. 7: Akty gorodnenskago grodskago suda, Wilna 1874; t. 8: Akty wilenskago grodskago suda, Wilna 1875.
View in Google Scholar
Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733-1795, wyd. M. Jusupović, Warszawa 2019.
View in Google Scholar
Kodeks Stanisława Augusta. Zbiór dokumentów, wyd. S. Borowski, Warszawa 1938.
View in Google Scholar
Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės seimelių instrukcijos (1788-1790), red. R. Jurgaitis, A. Stankevič, A. Verbickienė, Vilnius 2015.
View in Google Scholar
Lityński A., Nieznane materiały do projektu kodeksu Stanisława Augusta, „Czasopismo Prawno-Historyczne”, t. 30, z. 2, Poznań 1978.
View in Google Scholar
Matuszewicz M., Diariusz życia mego, t. 2: 1758-1764, oprac. B. Królikowski, Warszawa 1986.
View in Google Scholar
Skrzetuski W., Prawo polityczne narodu polskiego, t. 1, Warszawa 1782.
View in Google Scholar
Umiastowski T., Sądowy Process czyli sposób prawowania się w Trybunale i we wszystkich subseliiach W.[ielkiego] Księstwa Litew.[skiego]. Poprawiony i znacznie pomnożony przydatkiem supplementu, w którym się zawiera Zbiór Konst.[ytucji] Novellae Legis od początku Panowania Nayiaśn.[iejszego] Stanisława Augusta, do ostatn.[iego] Seymu 1780. Tudzież Series Marszałków W.[ielkich] Tr[y]b[una]łu Gł.[ównego] W.[ielkiego ] X.[ięstwa] L.[itewskiego] z wyrażeniem znacznieyszych niektórych przypadków do Trybunałów stosujących się, Grodno 1782.
View in Google Scholar
Volumina Constitutionum, t. 2: 1550-1609, vol. 2: 1587-1609, oprac. S. Grodziski, Warszawa 2008.
View in Google Scholar
Volumina Legum, t. 3, Petersburg 1859; t. 7, Petersburg 1860; t. 8, Petersburg 1860; t. 9, Kraków 1889; t. 10, Poznań 1952.
View in Google Scholar
[Wybicki J.], Pamiętniki Józefa Wybickiego senatora wojewody Królestwa Polskiego, t. 2, wyd. E. Raczyński, Poznań 1840.
View in Google Scholar
Opracowania
View in Google Scholar
Adolphowa K., Szlachta litewska wobec Zbioru Praw Andrzeja Zamoyskiego (w świetle litewskich instrukcji poselskich z lat 1776, 1778, 1780, 1782), [w:] Księga pamiątkowa Koła Historyków Słuchaczy Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie 1923-1933, Wilno 1933.
View in Google Scholar
Bardach J., Konstytucja 3 maja a unia polsko-litewska, „Przegląd Historyczny”, t. 82, z. 3-4, Warszawa 1991.
View in Google Scholar
Borkowska-Bagieńska E., „Zbiór Praw Sądowych” Andrzeja Zamoyskiego, Poznań 1986.
View in Google Scholar
Eidintas A., Bumblauskas A., Kulakauskas A., Tamošaitis M., Historia Litwy, Wilno 2013.
View in Google Scholar
Godek S., Szlachty słonimskiej projekty reform prawa litewskiego z połowy XVIII wieku (wstęp do zagadnienia), „Z Dziejów Prawa”, t. 13 (21), Katowice 2020.
View in Google Scholar
Kanecki O., Naruszenia przepisów III Statutu litewskiego w działalności sądów szlacheckich II połowy XVIII wieku, „Prawo i Więź”, nr 4 (42), Sopot 2022.
View in Google Scholar
Kanecki O., Status Wielkiego księstwa Litewskiego w poglądach osiemnastowiecznej szlachty – prowincja czy równorzędny Koronie Królestwa Polskiego podmiot polityczny?, [w:] Suwerenność, autonomia i podmiotowość, red. D. Szpoper, P. Dąbrowski, Sopot 2023.
View in Google Scholar
Lityński A., O trzecim Statucie litewskim w czterechsetną rocznicę, „Palestra”, r. 33, nr 3 (375), Warszawa 1989.
View in Google Scholar
Michalski J., Studia nad reformą sądownictwa i prawa sądowego w XVIII w., cz. 1, Wrocław-Warszawa 1958.
View in Google Scholar
Michalski J., Zagadnienie reformy sądownictwa i prawa sądowego w początkach panowania Stanisława Augusta, „Czasopismo Prawno-Historyczne”, t. 52, z. 1-2, Poznań 2000.
View in Google Scholar
Organiściak W., Wstęp, [w:] idem, Wincentego Skrzetuskiego Prawo polityczne narodu polskiego, Katowice 2016.
View in Google Scholar
Szafrański W., Kodeks Stanisława Augusta, Poznań 2007.
View in Google Scholar
Zakrzewski A.B., O kulturze prawnej Wielkiego Księstwa Litewskiego XVI-XVIII wieku – uwagi wstępne, [w:] Kultura i języki Wielkiego Księstwa Litewskiego, red. M.T. Lizisowa, Kraków 2005.
View in Google Scholar
Zakrzewski A.B., Wielkie Księstwo Litewskie (XVI-XVIII w.). Prawo – ustrój – społeczeństwo, Warszawa 2013.
View in Google Scholar
