Litewska szlachta wobec prób reformy III Statutu litewskiego w drugiej połowie XVIII wieku
DOI:
https://doi.org/10.34858/api.3.2024.67Słowa kluczowe:
III Statut litewski, Wielkie Księstwo Litewskie, kodyfikacje, Rzeczpospolita Obojga NarodówAbstrakt
Zatwierdzony w 1588 roku III Statut litewski obowiązywał na ziemiach Wielkiego Księstwa Litewskiego przez ponad 250 lat. W tym czasie wielokrotnie dokonywano reformy jego przepisów. Upływ czasu sprawiał jednak, że liczba zastrzeżeń szlachty do jego postanowień rosła, a powoływane przez sejmy komisje nie zawsze osiągały zamierzone cele. Tymczasem usprawnienia wymagały przede wszystkim długotrwałe procesy sądowe. Mimo wszystko podejmowane w II połowie XVIII wieku próby wprowadzenia poważniejszych zmian, czy też uchwalenia nowej kodyfikacji kończyły się niepowodzeniem. Statut z 1588 roku w dalszym ciągu stanowił bowiem ważny atrybut odrębności ustrojowej Wielkiego Księstwa Litewskiego.
Pobrania
Bibliografia
Źródła rękopiśmienne i maszynopisy
Zobacz w Google Scholar
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie
Zobacz w Google Scholar
− zespół 354 (Archiwum Warszawskie Radziwiłłów), dział II, nr 3136
Zobacz w Google Scholar
Archiwum Historyczne Państwa Litewskiego w Wilnie
Zobacz w Google Scholar
− f. 80, ap. 1, nr 22
Zobacz w Google Scholar
− f. 285, ap. 1, nr 66, 68, 69, 70
Zobacz w Google Scholar
Biblioteka Litewskiej Akademii Nauk im. Wróblewskich w Wilnie
Zobacz w Google Scholar
− f. 16, nr 62
Zobacz w Google Scholar
Biblioteka Narodowa w Warszawie
Zobacz w Google Scholar
− sygn. SD W.1.4161 (maszynopis)
Zobacz w Google Scholar
Zakład Narodowy im. Ossolińskich
Zobacz w Google Scholar
− sygn. 596/I
Zobacz w Google Scholar
Źródła wydane
Zobacz w Google Scholar
Akty izdawajemyje Wilenskoju Archeograficzeskoju Kommissieju, t. 7: Akty gorodnenskago grodskago suda, Wilna 1874; t. 8: Akty wilenskago grodskago suda, Wilna 1875.
Zobacz w Google Scholar
Akta sejmiku kowieńskiego z lat 1733-1795, wyd. M. Jusupović, Warszawa 2019.
Zobacz w Google Scholar
Kodeks Stanisława Augusta. Zbiór dokumentów, wyd. S. Borowski, Warszawa 1938.
Zobacz w Google Scholar
Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės seimelių instrukcijos (1788-1790), red. R. Jurgaitis, A. Stankevič, A. Verbickienė, Vilnius 2015.
Zobacz w Google Scholar
Lityński A., Nieznane materiały do projektu kodeksu Stanisława Augusta, „Czasopismo Prawno-Historyczne”, t. 30, z. 2, Poznań 1978.
Zobacz w Google Scholar
Matuszewicz M., Diariusz życia mego, t. 2: 1758-1764, oprac. B. Królikowski, Warszawa 1986.
Zobacz w Google Scholar
Skrzetuski W., Prawo polityczne narodu polskiego, t. 1, Warszawa 1782.
Zobacz w Google Scholar
Umiastowski T., Sądowy Process czyli sposób prawowania się w Trybunale i we wszystkich subseliiach W.[ielkiego] Księstwa Litew.[skiego]. Poprawiony i znacznie pomnożony przydatkiem supplementu, w którym się zawiera Zbiór Konst.[ytucji] Novellae Legis od początku Panowania Nayiaśn.[iejszego] Stanisława Augusta, do ostatn.[iego] Seymu 1780. Tudzież Series Marszałków W.[ielkich] Tr[y]b[una]łu Gł.[ównego] W.[ielkiego ] X.[ięstwa] L.[itewskiego] z wyrażeniem znacznieyszych niektórych przypadków do Trybunałów stosujących się, Grodno 1782.
Zobacz w Google Scholar
Volumina Constitutionum, t. 2: 1550-1609, vol. 2: 1587-1609, oprac. S. Grodziski, Warszawa 2008.
Zobacz w Google Scholar
Volumina Legum, t. 3, Petersburg 1859; t. 7, Petersburg 1860; t. 8, Petersburg 1860; t. 9, Kraków 1889; t. 10, Poznań 1952.
Zobacz w Google Scholar
[Wybicki J.], Pamiętniki Józefa Wybickiego senatora wojewody Królestwa Polskiego, t. 2, wyd. E. Raczyński, Poznań 1840.
Zobacz w Google Scholar
Opracowania
Zobacz w Google Scholar
Adolphowa K., Szlachta litewska wobec Zbioru Praw Andrzeja Zamoyskiego (w świetle litewskich instrukcji poselskich z lat 1776, 1778, 1780, 1782), [w:] Księga pamiątkowa Koła Historyków Słuchaczy Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie 1923-1933, Wilno 1933.
Zobacz w Google Scholar
Bardach J., Konstytucja 3 maja a unia polsko-litewska, „Przegląd Historyczny”, t. 82, z. 3-4, Warszawa 1991.
Zobacz w Google Scholar
Borkowska-Bagieńska E., „Zbiór Praw Sądowych” Andrzeja Zamoyskiego, Poznań 1986.
Zobacz w Google Scholar
Eidintas A., Bumblauskas A., Kulakauskas A., Tamošaitis M., Historia Litwy, Wilno 2013.
Zobacz w Google Scholar
Godek S., Szlachty słonimskiej projekty reform prawa litewskiego z połowy XVIII wieku (wstęp do zagadnienia), „Z Dziejów Prawa”, t. 13 (21), Katowice 2020.
Zobacz w Google Scholar
Kanecki O., Naruszenia przepisów III Statutu litewskiego w działalności sądów szlacheckich II połowy XVIII wieku, „Prawo i Więź”, nr 4 (42), Sopot 2022.
Zobacz w Google Scholar
Kanecki O., Status Wielkiego księstwa Litewskiego w poglądach osiemnastowiecznej szlachty – prowincja czy równorzędny Koronie Królestwa Polskiego podmiot polityczny?, [w:] Suwerenność, autonomia i podmiotowość, red. D. Szpoper, P. Dąbrowski, Sopot 2023.
Zobacz w Google Scholar
Lityński A., O trzecim Statucie litewskim w czterechsetną rocznicę, „Palestra”, r. 33, nr 3 (375), Warszawa 1989.
Zobacz w Google Scholar
Michalski J., Studia nad reformą sądownictwa i prawa sądowego w XVIII w., cz. 1, Wrocław-Warszawa 1958.
Zobacz w Google Scholar
Michalski J., Zagadnienie reformy sądownictwa i prawa sądowego w początkach panowania Stanisława Augusta, „Czasopismo Prawno-Historyczne”, t. 52, z. 1-2, Poznań 2000.
Zobacz w Google Scholar
Organiściak W., Wstęp, [w:] idem, Wincentego Skrzetuskiego Prawo polityczne narodu polskiego, Katowice 2016.
Zobacz w Google Scholar
Szafrański W., Kodeks Stanisława Augusta, Poznań 2007.
Zobacz w Google Scholar
Zakrzewski A.B., O kulturze prawnej Wielkiego Księstwa Litewskiego XVI-XVIII wieku – uwagi wstępne, [w:] Kultura i języki Wielkiego Księstwa Litewskiego, red. M.T. Lizisowa, Kraków 2005.
Zobacz w Google Scholar
Zakrzewski A.B., Wielkie Księstwo Litewskie (XVI-XVIII w.). Prawo – ustrój – społeczeństwo, Warszawa 2013.
Zobacz w Google Scholar
